'हे अधिनायका,'
काव्य संग्रह, निर्मल प्रकाशन, नांदेड
 |
| 'हे अधिनायका,' |
निर्मल प्रकाशन नांदेड येथे पुस्तक उपलब्ध आहे
1
gs vf/kuk;dk]
MkSykua QMd.kk&;k frjaX;koj
cfynkukP;k jDrkua jxysyk
ds’kjh iV~Vk vf/kdp [kqywu fnlrks
gkSrkRE;kyk okfgysyh J)katyh
fu rksQsph lykeh
xqatr jkgrs
ns’kHkDrkaP;k var%dj.kkr---
ek=&
Fkksj laLd`rhpk okjlk tir
ikfo=~; iszze laLdkj]
vk;q”;Hkj fnysyk U;k;kpk /kMk]
lR;kph pkM]
vafglsph cwt jk[kr T;akuh
vk;q”;kph jk[k jakxksGh dsyh(
gk R;akpk okjlk
okLrokP;k foLrokr
tGr pkyyk; gGw gGw----!
Rkjhgh Hzk”Vuhrh vu Hakz”Vkpkjkpk
djiV okl vtwugh dq.kklp ;sr ukgh\
dekyap vkgs--\
v’kk ek.klkar rw vkgsl rjh dqBs\\
1
हे अधिनायका,
डौलानं फडकणा-या तिरंग्यावर
बलिदानाच्या रक्तानं रगलेला
केशरी पट्टा अधिकच खुलून दिसतो
हौतात्म्याला वाहिलेली श्रद्धांजली
नि तोफेची सलामी
गुंजत राहते
देशभक्तांच्या अंतःकरणात...
मात्र-
थोर संस्कृतीचा वारसा जपत
पावित्र्य, प्रेम, संस्कार,
आयुषभर दिलेला न्यायाचा धडा,
सत्याची चाड,
अंहिसेची बूज राखत ज्यांनी
आयुषची राख रांगोळी केली;
हा त्यांचा वारसा
वास्तवाच्या विस्तवात
जळत चाललाय हळू हळू
भ्रष्टनीती अन् भ्रष्टाचाराचा
करपट वास अजूनही कुणासच येत नाही?
कमालंच आहे..?
अशा माणसांत तू आहेस तरी कुठे??
2
gs vf/kuk;dk]
uofuokZfpr lnL;kyk
xqIrrsph fu izkekf.kdi.kkph
gohp d’kkyk ‘kiFk\
rh rj yksdkuhap fnyh;
erisV;karwu!
[kjsrj g~;k ‘kiFkseqGsp
yksd vkf.k yksd’kkghr
rQkorp gksr pkyyh;
vu~ rq>sp
foLej.k gksr pkyys;!
ukgh dk\
ex Hkkjrh; lafo/kkukyk
vFkZ rjh dks.krk mjrks\\
2
हे अधिनायका,
नवनिर्वाचित सदस्याला
गुप्ततेची नि प्रामाणिकपणाची
हवीच कषाला षपथ?
ती तर लोकानींच दिलीय
मतपेटयांतून!
खरेतर ह्या षपथेमुळेच
लोक आणि लोकषाहीत
तफावतच होत चाललीय
अन् तुझेच
विस्मरण होत चाललेय!
नाही का?
मग भारतीय संविधानाला
अर्थ तरी कोणता उरतो??
3
gs vf/kuk;dk]
ijkHkwr mesnokjkl
fnysya ernku vkf.k ernkjgh
xqykep Bjrkr!
Rklsp]
vYiearkuh fuoMwu vkysyk i{kgh
fojks/kh i{k Eg.kwu
nql&;k Qkanhoj clrks
[kjsrj&
ijkHkwr mesnokjp
fojks/kh i{kusrs Eg.kwu
ekuk;yk gosr!
Ukkgh dk \
3
हे अधिनायका,
पराभूत उमेदवारास
दिलेलं मतदान आणि मतदारही
गुलामच ठरतात!
तसेच,
अल्पमंतानी निवडून आलेला पक्षही
विरोधी पक्ष म्हणून
दुस-या फांदीवर बसतो
खरेतर-
पराभूत उमेदवारच
विरोधी पक्षनेते म्हणून
मानायला हवेत!
नाही का ?
4
gs vf/kuk;dk]
lR;eso t;rspk
t;?ksk”k djr
vk;q”;Hkj R;kph dkl /k#u
osGksosGh ikoyksikoyh
vU;k; ipor]
Hkz”VkpkjkP;k nynyhr
Qlwu clyk; rks--
---eaMwd gksmu---!
R;kpk vkrZ Vkgksgh
eaMwdkP;k Mjkokar
felGwu xsyk; dsaOgkpkp!
vkrk&
rw d/kh vorkj /kkj.k dj.kkjsl\
eaMqdkapk m)kj djk;yk!
4
हे अधिनायका,
सत्यमेव जयतेचा
जयघेश करत
आयुश्यभर त्याची कास धरुन
वेळोवेळी पावलोपावली
अन्याय पचवत,
भ्रश्टाचाराच्या दलदलीत
फसून बसलाय तो..
...मंडूक होउन...!
त्याचा आर्त टाहोही
मंडूकाच्या डरावांत
मिसळून गेलाय केंव्हाचाच!
आता-
तू कधी अवतार धारण करणारेस?
मंडुकांचा उद्धार करायला!
5
gs vf/kuk;dk]
rq>h ekuxwV
ng’kroknh] vkradoknh] u{kyoknh
g~;kaP;k dk=hr
iDdh lkiMyh;!
gyow ‘kdr ukghl rw
Rkq>h fo’kky vk;kG--!
xtZukgh d# ‘kdr ukghl
n.kk.kwu Vkd.kkjh--!!
vlk dlk
vfgalkoknh >kykl Eg.kkoa\
ekQ dj rq>k mienZ djr ukgh eh]
i.k gj.k&vigj.kkP;k ;k [ksGkr
rw dlk ukenZ >kykl \\
gs ek= dGr ukgh!!
6
gs vf/kuk;dk]
^rqe eq>s [kw.k nks--*
Eg.kr feGoysyh vk>knh
vkrk’kk&
rqe eq>s oksV nks]
eS rqEgs uksV naqWxk
Eg.kw ykxyh;---!
v’kkus&
dlyh gks.kkja; dzkarh\
dks.krh--\
dq.kklkBh--\\\
7
gs vf/kuk;dk]
izkphu dkGh
gj.k Ogk;p]a
vkRrk&
vigj.k gksrs;--
jkek;.k ?kM.;k,soth
okVk?kkVh ?kMrkr---!
ns’kkps x`gea=hgh
Xzkg.kkr lkiMrkr--!
rsOgk&
gh grcyrk dk\
dq.kh fuekZ.k dsyh\\
8
gs vf/kuk;dk]
Lor%P;k LokFkkZlkBh
rs ns’knzksgh >kysr
vkEgh fonzksgh >kyksr--!
rj&
fc?kMya dqBa---\\
R;kaph lRrsph gko
d/khp Lkair ukgh]
vu~ vkeps okLrokrys
vfLrRogh fVdr ukgh---
rsaOgk nkn dks.kh vu~
dks.kkdMa ekxk;ph\\
9
gs vf/kuk;dk]
tUeHkj HkkdjhP;kekxs /kkowu
vkrk [kwip Fkdysr ik;--
LokfHkekukph jk[kjkaxksGh]
vu ladYikaph gksGh
dsOgkp >kyh;--!
mjyh; QDr ,dp bPNk-!
‘ksoVph-----!!
frjaX;klkBh ejkoa]
frjaX;kr ej.k ;koa---!
----,o<hp--!
i.k gh la/kh d’kh feGsy\
10
gs vf/kuk;dk]
izfrHksph ik[kja HkjdVyh
uofuekZ.kkph izpaM mehZ
okLrokP;k iksdG xnhZr
xqne#u xsyh;---!
Hkkdjhpk ‘kks/k ?ksrkuk
Lor%pa vfLrRogh
dsaOgkp gjoya;---!
laLd`frpk iksdG fo’okl
vu~ vMFkG;kaP;k g;k fHkarh
d/khp iM.kkj ulrhy]
rj---
gk cksUlk;&
vf/kdp [kqjVyk tkbZy
‘kksdsl e/kY;k ‘kksHkslkBh--!!
11
gs vf/kuk;dk]
rw lokaZr
lokZapk rw
vlykl rjh&
fHkdk&;kar fHkds dxkay]
iz’kklUkkr&
Lo;afu.kZ; gjoysyk]
Rkj iq<k&;kar&
Ykksdleqnk;kP;k bZ’kk&;kaoj ukp.kkjk
gksr pkyykl---!!
fdrhrjh Hkkouk] cq)h] fu.kZ;’kDrh
Xkgk.k iMr pkyyh;-----
rsaOgk&
rw vf/kuk;d dlk--\\
12
gs vf/kuk;dk]
dkVsdksj U;k;O;oLFksr
lafo/kkukykgh /kkC;koj clowu
dsyh tkrkr fo/kkus]
dqBs ?kVukp dkyckg; gksrs rj
dqBs U;k;p rMhikj gksrks]
vu pkyw gksrs jktjks”ki.ks
‘kks”k.k&
‘kkjhfjd] ekufld] vkfFkZd]
ckSf}d---
g;k fiGo.kwdhrwu dks.k cjs lqVyk;\
vkf.k lqVdk rjh dks.k dj.kkj\
dks.kkph----\\\\
13
gs vf/kuk;dk]
ek÷;kp ns’kkr
fiz; LokrYa;kr
eykp vkrk’kk
xqykeh okVrs vkgs]
ek>h fdz;k’khyrk
uofuekZ.k{kerk] izKk] izfrHkk]
Hkkofudrk
gjoyh tkr vkg-s
gGgGw dk gksbZuk
ek>h y<kmo`Rrh
jk”Vªfu”Bk ns’kHkDrh
laioyh tkr vkg-s
vkrk&
g;k lwMpdzkr vkiyk
lladYi fVdko ykxsy vls okVr ukgh!!
14
gs vf/kuk;dk]
lRrsps fodasnzhdj.k
>kY;kiklwu vkrkpk ^nzks.kkpk;Z*
nkjksnkj fQjrks vkgs-
rsOgk ,dp ^nzqin* gksrk
vkrk ?kjks?kj HksVr vkgsr-
rsOgk&
eS=hphp ijoM >kyh
vkrk ekuorspkp fo/oal
gksrks vkgs!
cja >kya vf/kuk;dk!
rqq>kp t;t;dkj djrkauk
vkrk U;k;rjh dq.kkyk ekxkok--\\
15
gs tux.k eukP;k vf/kuk;dk]
izR;sdkP;k &gn;kr rw
brdk funzhLr >kykl dh]
rq>h dqaHkd.khZ>ksi ?kkyo.ks
vlaHko okVrs;]
dkj.k&
Lokra=~; izkIrhP;k Jekus
Rkw brdk Fkdykl]
brdk gj[kykl dh]
vkrk rqyk d’kkph
Xkjt okVr ukgh;---!
^LokUr lq[kk;*
gsp fiz; okVr vlsy rqyk
Rkj&
Ekk>h rjh gjdr
dk Eg.kwu--!!
16
gs vf/kuk;dk]
vkrk&
vYila[;kdkacjkscj
vYiuSfrdrsykgh
vkj{k.k n;k;yk goa---!
vu~
Hkz”Vkpkjkykgh
jk[kho tkxk
Bsok;ykp gO;kr
Rkjp&
Lkektkpk xkMk
chucksHkkV pkyw ‘kdsy---!
Ukkghrj&
dwjdwj] dqjcwj
ekspZ] fun’kZus
can] lai gs rj
Bjysyap---!!
17
gs vf/kuk;dk]
Hkz”Vkpkjkps izokg
Pkkyw vkgsr laFki.ks----
gGwgGw ,dsdt.k
vks<oyk pkyyk;
Hkz”VkpkjkP;k dqtV McD;kr
Ukkghrj&
izokgirhr gksmu
txr vkgs thou
O;Fkhr---foo’k--- gksmu---!
18
gs tux.keuP;k
vf/kuk;dk]
rueu/ku vihZr d#u
txrks vkgs izR;sdt.k
bFka ,dk osxG;kp
ekufld xqykefxjhr--!
gGw gGw rsgh
rq>kp t;t;dkj djhr
rq>sPk ^vkf’k”k* letwu
HkkX; mtGwu ?ksr vkgsr--!
vu&
fdR;sdt.k vkiyap
dikG djaV letwu
v”Vnkfjnz;kph xkFkk
xkr vkgsr--!
19
gs vf/kuk;dk]
Hkz”Vkpkj] cykRdkj]
vR;kpkj] vukpkj
;k vusdfo/k #ikar
bFks fdR;sd vfgY;k
’khGk gksmu iMY;k;r---
gjsd fnol R;k txrkgsr
mjkoj nxM Bsowu--!
fnolsafnol&
v’kk ctctiqjhr vkrk
dks.kR;k jkekps ik;
ykxrhy vls okVr ukgh!
dkj.k&
fnO; ekr`Ro&fir`Ro
nsm ‘kd.kkja ‘kjhj
;k vjktdrsr
f’kYyd vlsy vls
okVr ukgh---!
20
gs vf/kuk;dk]
vkrk&
lR; vkf.k lRrk
g;k ,dkp uk.;kP;k
nksu cktw >kY;kr
lR; gs ^lR;*
mjy ukgh rj
lRrk gsp ^lR;* Bjra;
ns’kkph lqjf{krrk]
laiUurk fu ‘kkarrk
lRrkokukaP;k lRrsoj
voyacwu vkgsr---!
gsp ^lR;* ukgh dk\\
68
gs vf/kuk;dk]
lR; gs ^lR;*
jkfgys ukgh rj
lRrk gsp ^lR;* >kya;
lRrslkBh ^lR;* gh
vkjikj cnywu xsya;--!
21
gs vf/kuk;dk]
d/kh d/kh iMrkr ‘kCn
^tuxueu---*dkukoj
vu eh ;srks Hkkukoj-
Fkdysya ‘kjhj]
vu fipysya eu
volku ulrkukgh
lko/kku gksrs&
FkksM;k osGkiqjrp dk gksbZuk
Hkkjr ek>k fu eh Hkkjrkpk
okVk;yk ykxrs----!
ghp laosnuk ‘kkcwr vlsi;Zar
gss HkkX;fo/kkR;k] ?ks gh ekuoanuk&
Tk; gs! t; gs! t; gs!
22
gs vf/kuk;dk]
frjaxk ok&;koj fogjrkauk ikgwu
eykgh jk”VHkDrhij dfork
dj.;kph ygj ;srs]
i.k rso<;kr frjaX;kP;k tkxh
ek÷;k ek;pa rhu nkaMh yqxMa
fnlk;yk ykxra-
[kjap frjaX;k!
rq>~;koj dqckZu Ogk;ph
rhoz bPNk vkgs---
i.k ek>~;klkBh f>tysY;k vkbZyk
/kM yqxMagh nsm ‘kdyks ukgh
g;kphp [akr okVrs---!
vu~&
----vJqp dfork gksmu okgk;yk ykxrs---!
----vJqp dfork gksmu okgk;yk ykxrs---!
23
gs vf/kuk;dk]
iksVkph vkx fo>forkauk
cGh iM.kk&;k
fdR;sd vcykaps vJw
xksBwwu tkrkr xkykxkykaoj--!
HkqHkq{kq vu~ okluka/ka
Uktjkukagh ;sr ukgh n;k
HkqdsY;k iksVkaph---
rsaOgkgh ygjrp vlrks frjaxk
fnek[kkua /otLraHkkoj---!
vu~&
vfufe”k utjk vcykaP;k
nsr jkgrkr lykeh
d`rKrsP;k---!!!\
25
gs vf/kuk;dk]
Hkz”V yksd’kkgh]
mnklhu uksdj’kkgh]
Okk<rh egkxkbZ
vkrk dks.kR;k Vksdkyk tkbZy--\
fuoM.kqdk&iqufuZoM.kqdk
ernku& Qsj ernku]
vkradokn& u{kyokn]
dks.krs okn ok<orhy\\
iqrGs foVacuk]
can] lai] ekspsZ] fun’kZus
vk.k[kh dk;&dk;
fun’kZukl ;sbZy\\
[kw.k& cykRdkj]
vR;kpkj& vukpkj]
?kksVkGs& VkGs]
vk.k[kh fdrh
okVksGs gksbZy---\\\\
24
gs vf/kuk;dk]
vkrk’kk&
‘ksk”k.k dqiks”k.k
g;kps dq.kkykp dkgh okVr ukgh---
uSfrdrk& vuSfrdrk]
lerk& fo”kerk
d’kkpsp okoMs ukgh;---!
okrkZ& okrkZi=s]
nSfuds& ekflds]
okp.kkjs& fyfg.kkjs
lkjsp--- lkjsp---
vls dls gs
^laosnuk’kwU;* gksr pkyys;r---\
25
gs vf/kuk;dk]
lR;kph pkM
vU;k;kph phM
dq.kkyk mjyh;---\
Ykkp nykyh]
Okf’kyk& olqyh
Okfdyh& okdqyh
;su~dsu~ dke d#u ?ks.;krp
vgegfedk ykxyh;---!
dks.kR;k dk ekxkZus gksbZuk
dkekP;k QRrsrp
enZqedh pkyyh;--!
Ckqn~/kh fu Hkkouk
Xkgk.k Bsowu&
lwLr ft.;krp
/kU;rk ok<yh;--!
g;kyk rjh dks.k--\
dk;\ dj.kkj--\
dsOgk--\\
26
gs vf/kuk;dk]
bFkY;k izR;sd yksdizfrfu/khauk
fuoMwu tk.;kl]
djkok ykxrks; vkVkfiVk---!
d/kh&
ernkukalkBh
gkr tksaMkos ykxrkr]
d/kh yVdkp dksz/k
vk.kkok ykxrks;---
rj d/kh&
vkr dsOagkp e#u iMysY;k flagkyk
QksMkoh ykxrs;--!
MjdkGh----!
dsfoyok.kh--!!
27
gs vf/kuk;dk]
ok<r pkyysya
dke pqdkj /kksj.k]
Hkz”Vkpkjkpa Hkz”V tkGa
vkf.k fueqVi.ka&
vlg; vU;k;kpa vks>a
isy.kkjs fcpkjs!
gGwgGw--- lkjsp---
vks<oys pkyys;r~]
‘kks”k.kkP;k ;k pdzO;qgkr ---!
g;k ekxP;k dkj.kkapk ‘kks/k
dq.kh ?;kok---\
izR;sdt.k]
izfr’kks/kkP;k [kkbZr
tGQGrks vkgs--!
vkf.k g;k pdzO;wgkpa nq”Vpdz
pkywp vkgs&
----nq”Vi.ks---!
-----vO;kgri.ks---!!
28
gs vf/kuk;dk]
bFka izR;sdt.k
drZO;kyk fol#u
gDdp ekxrks vkgs!
gDd gDd Eg.kr
pDd drZO;p foljrks vkgs--!
Tkkxykp dq.kh drZO;kyk rj]
gDdkykp eqdrks vkgs!
gGwgGw rksgh
drZO;kyk pqdrks vkgs--!
nkn dq.khp dq.kkdMa
Ekkxw u;s---
gh rj vkiyh jhrp vkgs--!
[kjsrj gsp QDr
vfHkiszr vkgs--!
gsp QDr
vfHkizsr vkgs---!!
29
gs vf/kuk;dk]
fujkxl] fu”iki
thoukyk iks[k#u
laLd`rh ukokph pht
iksdG vfHkfuos”kkr
fVdwu vkgs(
ewyHkwr xjtkaph iwrZrk
djrk djrkp]
laLd`rhps gs rdyknwi.k
ek.kwl vkarckZg;
ek#u Vkdrs vkgs--!
30
gs vf/kuk;dk]
vk;q”;Hkj oL=kauk
xkBh ek#u txysY;k
fnoaxr lqokf’kfuP;k
QkMwu ?ksrysY;k injkph
dsyh tkrs; xq<h--!
vkf.k&
Ukoo”kkZph] g”kksZYgklkph
gh g”kZHkjhr xq<h
QMdr jkgrs ok&;koj
o”kZkuqo”ksZ--!
frjaX;klkj[khp--!!
31
gs vf/kuk;dk]
frjaX;kP;k ukokojgh
jk”Vh; [ksGkMwauh
dsys;r fo’ofodze----!
vkf.k ykoyh;
jk”Vªh; vfLerkgh
i.kkyk--!
rsOgk&
gqrkRE;kauk xfgoj vkyk vlsy dk \\
dkj.k&
eWp fQDlhaxP;k ckrE;k ,sdwu
dq.kkykp dkgh okVr ukgh!
ghp izsj.kk--! vu ghp uoh
vfLerk ekuk;ph dk--\\\
32
gs vf/kuk;dk]
bFka&
cWadk cqMrkr--
dkj[kkus mBrkr--
R;kaP;k volk;ukcjkscj
lkekU;kapa volkuap eksMrkr----!
bFka&
dkiwl yksGrks--!
ml tGrks--!
fidyap ukgh rsaOgkrj
miklkua ejrks--!!
mtor ukgh ysd]
fQVrp ukgh ckdh---
rj Qk’kh ?ksmu ejrks!
bFka &
naxy mlGrs]
LQksV ?kMrks
mjY;k lqjysY;kauk
ekostk feGrks---
dkghp ukgh rjh funku
Jn/kkatyh rjh feGrs-
bFka dk;---\
g;k ?kkr vi?kkrkpk
Lkw=/kkj dlk\ dwBa\
mtGekF;kua fQjrks--\\\
33
gs vf/kuk;dk]
R;kauh ?kskVkGs d#u
izpaM iSlk teoYkk;
^yhd& yhad& yhM*
gh R;kaph f=lq=h >kyh;
rasOgk&
rq÷;k ;k ^yksd’kkghP;k iksdG
oYxuk* dqBs pky.kkj vkgsr\
g;k frUgh e/kwup
rq>a ^xwMyd* vkteko---!
ukghrj rq>a ^xwMyd* rqykp y[kykHk---!
34
gs vf/kuk;dk]
ljukE;kus lqiwnZ dsysys lafo/kku
LOkr%izr vfiZr >kys rsaOgkp
rw ^rw* rwu ewDr >kykl---!
^vkEgh vkeps*;k ^la?kkpk* >kykl---!
[k&;k vFkZkus ^eh*pk
^la?ka ‘kj.ke~ xPNkeh* >kyk----
vkrk ^vf/kuk;d* dks.k\
rw\ eh\ vki.k\ dh cwn~/k--\
rwp Bjo----!
iz’u ,o<kp dh vkrk
cqfn~/kyk ‘kj.k tk;pa dh cqn~/kkykp \
Jn~/kk vkf.k lkeF;Z
rqykp isykos ykx.kkj vkgs
^tu x.k euk* P;k vf/kjkT;koj
vf/kjkT; xktok;pa vkgs
rqyk vf/kuk;d Ogk;pa vkgs---!
rqyk vf/kuk;d Ogk;pa vkgs---!
35
gs vf/kuk;dk]
vk;q”;Hkjkph [kjh dekbZ
dks.kh ^Bsohr* Bsoyh gksrh-
mn~;kP;k iw.kZ panzklkBh]
vkt ^prdksj*p [kkYyh gksrh---
Lons’kh cWaadk cqMowu
R;kauh iSlk fons’kkr Bsoyk;--
Lkgdkjkpk R;kauh pDda Lokgkdkjp ekaMyk;-!!
lkax cjs&
miklk&rkiklkpk panz dlk dks.kh fxGwu ?ksryk\
Izklo.kk&;k vekoL;sykgh dks.kh vMowu Bsoyk--\\
36
gs vf/kuk;dk]
dsoG ,dk erkP;k vf/kD;kus dks.kh
^vf/kuk;d*rj ukghp ukgh---!
rwgh ernku d:u eksdGk
gksm ‘kdr ukghl-
;a=.kk LFkkiwugh
fuf’par jkgw ‘kd.kkj ukghl-
;a=koj ns[kjs[k t’kh dkexkjkph ykxrs--
r’kh bFks&ernkjkaph ykxrs-
ekGhrY;k e.;kalkj[ka
rqyk xqaQwu ?;koa ykxsy]
lersP;k /kkX;kyk cka/khy jgkoa ykxsy-
es:pk e.kh tlk ex e/;s mBwu fnlsy
rsOgkp rks ,d ^vf/kuk;d* vlsy---!
37
gs vf/kuk;dk]
dkj[kkuk tlk
volk;kukr xsyk
^Hkkx&Bsoh* pk ekyd
gkr pksGhr jkfgyk-
dkexkjkaph rj
xkjp >kyh
lsokfuo`Rrh lksMkp
lsokp laiq”Vkr vkyh--!
‘ksrdjh ‘ksrkr
jkc jkcwu esyk]
dkj[kkU;kpk efynk
ex lkaxk dks.kh [kkYyk--\
38
gs vfuk;dk]
yksd’kkghph O;k[;kp
ikj cnywu xsyh;]
ckckaph ?kVuk rj
vkjikj cnywu xsyh;!
ukxfjd’kkL=kps fu;e
rls ‘kkL=krp jkfgys-
lektkP;k ektkr
xk<oa ?kksMs >kys--!
^i{kkaph* Fkosp Fkos
ns’kHkj mMr jkfgyh
/kjrhph ysdjs [kkyh
dwMdwMr jkghyh
lRrkarjkpk rek’kk
pkyrp jkfgyk
ns’kkpk vf/kuk;d
mik’khp jkfgyk--!
39
gs vf/kuk;dk]
eh ^eykp* fodk;yk dk<rks
rsOgk eanhph ykV pkyw vlrs
?;koa EgVya dkghrjh dh]
rj cktkj mlGysYkk vlrks!
40
gs vf/kuk;dk]
T;k fno’kh fcukizpkjkpk
Mesnokj fuoMwu ;sbZy]
R;kp fno’khp [kjh
Ykksd’kkgh vkysyh vlsy!
Rkks i;Zar HkkaMoyokn~;kauh
uQ;kP;k ykylsus Hkkjrp
fodk;yk dk<ysyk vlsy
vu&
rw fu rq>k Hkkjr]
iwUgk ,dnk ,dk daiuhpk
xqyke >kysyk vlsy!
41
gs vf/kuk;dk]
gs Lokra=; ulwu
,d izdkjph xqykefxjhp vkgs!
Ekr ^nku* dsY;kuarj
vkrk dqBya mj.kkja; er\
okVsy rlk gSnksl
vu Hkz”Vkpkj djkok R;kauh!
vkEgh igkr jkgkoa
Lokra=~;-----! Lokra=~;-----!!
loZp fu;e] ?kVuk] dye]a
R;kaphp xqyke gksmu clrkr
jkst NkiYkh tk.kkjh
ckrehi=s] pkoMhojP;k xIik]
ppkZ]loZdkgh tkra; ok&;koj---!
dkj.k&
rh gh ‘ksoVh xqykep uk\
rjhgh&
jkstpa thou ek=
pkywp vkgs
fu;feri.ks--! fueqVi.ks---!!
42
gs vf/kuk;dk]
U;k; vka/kGk]
vu~ furh ikaxGh
iwohZiklwup vkgsr--
-------------rhgh e`R;w’k;~;soj
‘ksoVpk ‘okl ekstr vkgsr---
R;kaP;k ej.kksRrj
iksLVekVZephgh xjt
dq.kkyk mjkoh\
dk Eg.kwu--\
ex ^lR;eso t;rs *pk
‘ksoV dk;---\ dlk---\\
43
gs vf/kuk;dk]
yksd’kkghr tUekok ng’krokn]
fu mQkGkok u{kyokn---
gs d’kkps |ksrd vkgs\
Eg.kts rw vk.k[kh ,dk
Lokra+~=; ;qn~/kkr xqar.kkj Eg.kk !
ukgh rj bFks
laiUUk thou txk;yk
rls dkgh deh rj uOgrs uk\
ex gh canqdhph Hkk”kk d’kkyk\
vkf.k gh Hkwehxrrk rjh d’kkyk\
dk;nk vlrkukgh Qk;nk ?ksrk ;srks
ex rksp gkrkr ?;k;ph xjtp dk mjkoh\
[k&;k ^vf/kuk;dk* yk gsp visf{kr vkgs dk\
46
gs vf/kuk;dk]
Lokra=~~;kP;k rykokryh
le`n~/kh:ih >js
fodkl:ih >&;karwu
>qG>qGr gksrh-
vkrk&
rs fu>Zj dlY;k’kk gO;klkiksVh
Mcdh gksr vkgsr\
udks frFks udks frrdk iSlk
R;kauh nMowu Bsoyk; Eg.ks---
vkrk le`n/khP;k /kj.kkoj
R;kauh pDd igkjkp cloyk;
/kj.kkyk lq:ax ykowu------!
vpkud /kj.kp QqVya rj lkojk;pa dq.kh\
rs rj HkxnkM ikMwu jkat.ka
Hkjk;yk fu?kkysr----!
51---
vf/kuk;dk]
rq>~;kuf’kch ulkohp
‘kkarh fu le`n/kh!
la?k”kZ&
rks rj xHkZlaLdkjkiklwu
ikpohykp iwatysyk---!
cnY;kP;k b”ksZus oSrkxwu
rw gh chx cwy gks’khy
ukghrj Hkz”Vkpkjkapk lezkV--!
gksmu tkm ns ,dnkps]
dk; Ogk;ps rs--!
Eg.kts vkeP;k iksVkik.;kpk
iz’ukrjh lqVsy---dk;epk--!
50---
gs vf/kuk;dk]
o”kZ >kya xkokua
^ty Lojkt *pk Bjko d:u
iSlk mpyyk]
vu~ g~;kgh mUgkG~;kyk
xkolkjk dkslkoj ik.kh
Hkjk;yk xsyk-
tkrk&;srk ppkZ gksm ykxyh
xGD;k ?kkx&;kacjkscj
^fodklkP;k /kkjk* gh Vidw ykxY;k-
‘ksoVh i[kkyh] yxMh]
rkacVdjh Bksdw ykxyk-
,d cja >kya vf/kuk;dk]
[kkVdkyk tk;pk jsMk ek=]
yxM okgw ykxyk----!
49---
vf/kuk;dk]
^jktdkj.kh ek.kwl
la?k”kkZrwu fln~/k gksrks*
vls EgVys tkrs----!
vkrk rls jkfgys ukgh]
rksgh vkrk tUe ?ksrks vkgs
jktdkj.;kaP;kp iksVh!
dnkfpr MkfoZupk
mRdzkarh fln~/kkar
ykxw iMr vlkok---!
gs vlsp pkyr jkfgys rj
,d osG v’kh ;sbZy]
jktdkj.;kaphgh ,d tekr
tUetkr >kysyh vlsy !
48------
gs vf/kuk;dk]
dsoG euksjatuklkBh
fdzdsVpk [ksG gksrks]
vkeP;k vk;q”;kryk
osG ek= QqdV tkrks---
vk;ih,y] Vh&V~osUVh]
chlhlhvk;] vu~ vk.k[kh dk; dk;---\
pkyrp jkgrkr jkst lkeu]s
vkEgh ek= QDr VhOghP;k ^lkeus*!
psaMwxf.kd fu QVD;kaxf.kd
rs yk[kks :i;s dekowu
uos jsdkWMZ rksMrkr-
vu~&
bPNk ‘kDrh gjoysY;k vkeP;k
Hkdkl utjk ikgr jkgrkr
ewDr ifjfLFkrhps QVds---
mnklok.ks---!Hkdkli.ks---!
vkEghp ikgr jkgrks vkEgkyk
vkrY;k vkr---
gj?kMh ijkHko gksrkuk----!
ik;fpr---/kkofpr---gksrkauk!
44-----
gs vf/kuk;dk]
ifjfLFkrhph vifjgk;Zrk]
okLrokph vlgk;rk-
<dyrks jkgrks vkEghgh
lw;kZLrkcjkscj---!
dkGtkvkM------
fnoljk= mtkMr jkgrkr
vkEgh /kMiMr jkgrks
iqUgk iqUgk---!
fodklkpk lw;Z
mxo.kkjp ukgh dk d/kh
vkeP;klkBh----\
47---
gs vf/kuk;dk]
rs dqHkkaM jpwu
O;oLFkk fuekZ.k djrkr
in~/kr’khji.ks---!
thou txr vlrkr
yksdkauk t[kMwu
fodklkyk j[kMwu------!
jkcor vlrkr
;kstuk-----mi;kstughu---!
nj[ksisl vFkZladYi viqjs nk[kowu
rqVhps Bjoys tkrkr-
vkiY;kp ek;ckikaph
tkxkstkxh ukos Nkiyh tkrkr---
dk;kZaph] dk;ZdR;kZaphgh
Lekjds mHkkjyh tkrkr
vu~]
fuekZ.k djr vlrkr
,d lksusjh fo’o---!
vkeP;k vk;q”;kpa ekrsja d:u---!!
46---
gs vf/kuk;dk]
ns’kkis{kk i{k]fu dk;ZdrsZp
eksBs B: ykxys vkgsr
tkxkstkxh iqrGs fu laLFkk
mH;k jkgr vkgsr-
gqrkRE;kais{kkgh ;kpa eksBsi.k
ojp< Bjrs vkgs]
Eg.kwup tkxkstkxh
ukokaph jncnyh gksrs vkgs-
usR;kaP;kp ukokoj
laLFkk mH;k gksr vkgsr
fodklkpk vlk fnO;
vkys[k p<rk vkgs---!
vkEgh f’kdk;yk ykpkj]
Hkkdjhyk ykpkj]
---xqykefxjhP;k jkaxk ykowu-
Mksus’ku ?ksmu izos’kklkBh vrqjysys--!
vkEgh vkeP;krp fo[kwjysys---!!
rs brds izxr---dh]
fo|kihBkapap ukgh rj d’kkpagh
uko cnyk;yk r;kj---
teya rj ns’kkpa ukogh
Bsorhy cnywu vkiY;kp ckikpa !
55---
gs vf/kuk;dk]
eSnkukpa egRo
eSnku xktfo.kk&;kauhp
deh d:u Vkdya;]
f[kykMwo`Rrh tksikl.;k,soth
^[ksG[kaMksck*p d:u Vkdyk; [ksGkapk---!
eWpfQDlhax-----Mskaihax----
rj d/kh----taihx
loZlkekU; ek.klagh eksB;k
^f[kykMw*o`Rrhuap ;kdMs ikgr vlrkr
^jkt*dkj.;kapk----^[ksG* Eg.kwu----!
56
gs vf/kuk;dk]
rqyk tursleksj ;k;ps vlsy rj]
orZekui=p ukgh rj]
izlkj ek/;esgh fodr ?;koh ykxrhy-
pkjnksu nwjn’kZuph pWusYlgh lkscr Bsokoh ykxrhy---
rla bFka lks;fjdhiklwu ?kVLQksVkai;Zar
dkghgh nk[kork ;srs-----
QDr ,o<ap] [kja okLro lksMwu
vokLrop pkaxya ekaMrk ;srs]
iz’u jkfgyk ns’klsospk
rs ,d vkrk <ksax >kya;
izfln~/khpa lksax >kya;---!
thoukapa y{k dsOgkp cnyya;
tx.;kojpagh mMork ;srs]
dke/kke foljk;yk ykowu
ek/;aekiq<a f[kGork ;srs----!
ernku rla ^er*okY;kapa dsOgkpap >kya;
rsgh fodr ?;koa ykxsy---!
lRRkk rq>h rq>~;ktoGp vMsy]
lkax cja lkekU;kapa bFka
rq>~;kf’kok; dk; uMsy\
57-----
gs vf/kuk;dk]
Hkkjrkryh ‘kDrhihBa
fu T;ksfryhZax
d’kklkBh fr”Br vkgsr\
gsgh ikgkosp ykxsy---!
csHkku >kysY;kauk
vkReHkku n;koap ykxsy--!
[kjh ‘kDrh eafnjkr dh] ^tuek.klkar* \
gsgh iwUgk ‘kks/kkosp ykxsy--!
fodkl jkgw ns nwj----nwj----
vkRE;kpk----v/;kRekpk---gksm ns pDdkpwj
vkf/k eafnja] efLtnh] ppZ lkjh
le`n/k---le`n/k gksm ns----!!
mjyk lqjyk turspk fu/khgh nsoklkBhp okVw ns
i.k]
fp[ky] dkVs rqMfor ;s.kk&;kalkBh
bFks rjh laxejoj vaFk: ns--!
vBjk gYys bfrgklkr >kysr
Hkfo”;krgh ?kMw ns--!
^lkse*oa’kh ^lkse*ukFkkapk
iqUgk ,dnk ^lkseukFk* gksm ns--!!
58---
gs vf/kuk;dk]
c?k] bFkyh d`”khfon;kfiB]s
d`”khekflds] d`”khifj”knk---~
d`”khn’kZuokfgU;k]
d`”khea=ky;s] d`”khia<jh---!
---d’kh gfjrdzkarh vkgs---!!
d/kh ^/koy* d/kh ^uoy* ]
rj d/kh^dzkarhp dzkarh* vkgs---!
vkf.k FkksMala [ksM;kr Mksdao]
xk; [kikVysyh rj
ek; vkVysyh vkgs----!
iq”dG ^;kstuk* fu?kkY;k
^fodkl*---;a=.kspkp gksmu xsyk
c?k FkksMala ekflda pkGwu
fdrh dzkaR;k vu~ mRdzkaR;k ?kMwu xsY;k---!
61 $
gs vf/kuk;dk]
rw>~;k ^fodklkP;k*ukokoj
R;kauh veki iSlk dekowu
fons’kkr Bsoyk; Eg.ks---
vkrk ^fodklgh*vu~ ^;kstukgh* jkcor vkgsr
Lor%P;k ek;ckikaP;k ukokoj-----!
izlaxh gqrkRE;kaph] laU;k’kkaph]
yksdlsodkaphgh ukoa dk<wu Vkdwu-
ykor vkgsr ukogh--
vkiY;kp ckikaph--!
rsaOgk&
vls gs ^uko?kkys*yksd
ns’kkpagh uko cnywu Vkdrhy
fodklkP;k ukokoj----!!
rw dkghp d: ‘kdr ukghl----
dkj.k]
dq.kkph ek; O;kyh R;kauk ukoa Bso.;kph---\
vu~ R;kaP;k ^ek;ckikaph* ukoa frFkwu dk<.;kph----\\
45-----
gs vf/kuk;dk]
iksVkr ykxysY;k HkqdslkBh]
vu~ eLrdkr isVysY;k vkxhlkBh]
ehgh fopkjr lqVyks; iz’u---!
iz’u-------
iz’up iz’u----!!
rs rqyk ukghr] dq.kkykgh ukghr--!
rs vkgsr HkkjrkP;k HkkX;fo/kkR;kyk----!
vf/kuk;dkyk----!!
lafo/kkukrhy vfiZysY;k Lor%ykp
rs vkgsr ^eykp*&^vki.kkykp*---!
^vkiykp*----Eg.kwu----!!!
60 $
gs vf/kuk;dk]
gGw gGw [kksV;kapa
[kksVsi.k m?kM iMr tkbZy
rksi;Zar rqyk /khj /kjkokp ykxsy
lR;kpk vkxzggh djkokp ykxsy
iz’u vkgs fVdwu jkg.;kpk
fpdkVh vlssi;Zar rksgh fVdsyp
ukghrj rksgh xrdky gksbZy
dkyekukizek.kp---!
59----
gs vf/kuk;dk]
bFka nsoky; jkaxk ykxwu
[kpk[kp Hkjysyh
rj okpuky; vksl iMysyh---
[kqP;kZp [kqP;kZ---Hkdkl--!
iqLrd iMysyh---- mnkl--!!
eafnjkrhy nsogh ybZ HkkX;oku!
Hk:u iMrkr iS’kkP;k
ik;Y;k---rklkrklkauk---!
e:ugh iMrkr dkght.k
psaxjk psaxjhr----
gksmu tkrks ^dikGeks{k*---!!
i.k&
‘kks”kd&’kks”k.kkP;k
;k pqj’khr cqn~/k fu cqn~/khgh
xgku iMyh;---eks{kkP;k ykylsus----!!
ekuorkgh foOgGrs;--
Hkqdsus fu dqiks”k.kkus---
;sr ukgh d’kh n;k
jkaxk ykoysY;k HkDrkauk rjh-\
funku nsoGkrY;k nsokyk rjh---\\
63$
gs vf/kuk;dk]
jkts egkjkts [kwi gksmu xsys
jkek;.ks] egkHkkjra ?kMwu xsyh-
laLd`rhP;k j{k.kkFkZ ts y<ys
rsp vej >kys- Fkksj >kys-
rw dhrhZ xk.kkj\ ,sdr jkg.kkj dh]
osxGhp fuekZ.k dj.kkj\\
62$
gs vf/kuk;dk]
ekdMs MksG;kaoj] rksaMkaoj] dkukaoj
gkr Bsoysyh] dkghrjh lans’k ns.kkjh---
ek.kls ek= m?kM;k MksG;kauh
loZ dkgh c?k.kkjh]
fuewVi.ks lgu dj.kkjh--
iqrGs mHkhp vlysyh
cksVa nk[kor] dkBh Vsdor]
ukghrj i`Foh isyysyh---
vkn’kZ ns.kkjh---!
ek.kls ek= cksVs eksMr
gkr pksGr clysyh----
ikB fQjowu pky.kkjh---!
vf/kuk;dk]
rq>k dks.krk cjs ifo=k vlsy\
60
gs vf/kuk;dk]
gGw gGw [kksV;kapa
[kksVsi.k m?kM iMr tkbZy
rksi;Zar rqyk /khj /kjkokp ykxsy
lR;kpk vkxzggh djkokp ykxsy
iz’u vkgs fVdwu jkg.;kpk
fpdkVh vlssi;Zar rksgh fVdsyp
ukghrj rksgh xrdky gksbZy
dkyekukizek.kp---!
61
gs vf/kuk;dk]
rw>~;k ^fodklkP;k* ukokoj
R;kauh veki iSlk dekowu
fons’kkr Bsoyk; Eg.ks---
vkrk ^fodklgh* vu~ ^;kstukgh* jkcor vkgsr
Lor%P;k ek;ckikaP;k ukokoj-----!
izlaxh gqrkRE;kaph] laU;k’kkaph]
fu yksdlsodkaphgh ukoa dk<wu Vkdwu
ykor vkgsr ukoagh
vkiY;kp ckikaph--!
rsaOgk&
vls gs ^uko?kkys* yksd
ns’kkpagh uko cnywu Vkdrhy
fodklkP;k ukokoj----!!
rw dkghp d: ‘kd.kkj ukghl----
dkj.k&
dq.kkph ek; O;kyh R;kauk ukoa Bso.;kph---\
vu~ R;kaP;k ^ek;ckikaph* ukoa frFkwu dk<.;kph----\\
62
gs vf/kuk;dk]
ekdMs MksG;kaoj] rksaMkaoj] dkukaoj
gkr Bsoysyh] dkghrjh lans’k ns.kkjh---
ek.kls ek= m?kM;k MksG;kauh
loZ dkgh c?k.kkjh]
fuewVi.ks lgu dj.kkjh--
iqrGs mHkhp vlysyh
cksVa nk[kor] dkBh Vsdor]
ukghrj i`Foh isyysyh---
vkn’kZ ns.kkjh---!
ek.kls ek= cksVs eksMr
gkr pksGr clysyh----
ikB fQjowu pky.kkjh---!
vf/kuk;dk]
rq>k dks.krk cjs ifo=k vlsy\
64
gs vf/kuk;dk]
jk”Vªdwy Li/kkZ laiY;kr vkrk
Hk”Vªkpkjkph gsaMxwG ckgsj iMr vkgsr
dwGsewGs dkghgh vlksr jk”Vªkph
ikGsewGsgh iw.kZ letyhr
LokraY;kP;k o`{kkoj ok<ysyh
ckaMxqGsgh dGwu vkyhr
jDrkjDrkr Hkhuyk; Hk”Vªkpkj
lkjs fo’op iDda letwu pqdya;
HkkjrkrY;k egkHkkjrkph dkjLFkkua----
Hkkjroklh;kar rlk ijaijkxr okjlk
vkgsp Eg.kk!
gs ipok;ykgh ,d ykxrsp f[kykMwo`Rrh
rhgh vkgs lk&;kar mitrp---
Eg.kwu rj gs lkja fuLrjra; fcucksHkkV!
eksB;kaps [ksG Eg.kwu---- !!
65
gs vf/kuk;dk]
iwohZps jkts yksd jkT;kP;k
fodklklkBh djk;ps ;K&egk;K
ti] ri] vuq”Bk.k-
izlaxh j;r lq[kh Ogkoh Eg.kwu djk;ps
vkRecfynku----!
tursyk ljG] gok rsOgk U;k; feGkok
Eg.kwu cka/kk;ps lksU;kph ?kaVk-
jkT;oSHko Eg.kwu ukgh rj
jkT; vfHkeku Eg.kwu---!
cuoyh gksrh ^e;wj* flgkalus]
izpaM okLrw] cynaM fdYys]
jkT;oSHko----jk”VªoSHko Eg.kwu----!
vktgh rh rso<;kp fnek[kkus
oSHkokr Hkj Vkdrkr----
futhZo vlwugh ijaijk tirkr-
le`n~/krspk okjlk lkaxrkr----!
dqBs xsyk rks le`n~/k okjlk\
fu R;kaps okjlnkj\
vkt iz’u iMrks jk”Vªh; vfLerspkp---
xroSHkokph lk{k ns.kk&;k HkO;[kq.kk
‘ksoVP;k ?kVdk eksthr vkgsr
bFkY;k vfLerk ek= fLolP;k
[kkR;krhy jdek eksthr vkgsr----!
66
gs vf/kuk;dk]
mn~;kP;k Hkkjrkph LoIua
rqykgh ikgk;ph vkgsr
txkr vkiY;kyk lUEkkukus
txk;ps vkgs---
vkiY;kyk dkgh txkoj vf/kjkT;
xktok;ps ukgh!
Hkkjrkph ‘kkarh] lerk] lfg”.kwrk] loZlekos’kdrk
fVdowu Bsok;ph vkgs-
R;klkBh rqyk tkxkoa ykxsy---
Hkkjrkph le`n~/k ijaijk pkyo.;klkBh
va[kM jkckoa ykxsy---
67
gs vf/kuk;dk]
vkrk ukgh mjyk txkr
ns’kkyk Hkko fu lR;kykgh oko---
^lR;eso t;rs*
eaMwd mifu”knkizek.kap
^eaMwd* gksmu iMya;---
^Hkkjr ek>k egku*pk
Mjkao Mjkao djra;---
vR;afrd lfg”.kwrk fu vfgalk
xksG;kapk f’kdkj rj]
Hkkjrkps Hkwehiw=
fuokZflr gksr pkyyhr
rsOgk] rq>k ifo=k dks.krk\
82
gs vf/kuk;dk]
foHkktu] fn~oHkktu] f=Hkktu
;krp Hkkjr HkkTkwu xsyk;---
xksGhckj] ckWacLQksV] xkSI;LQksV
;krp Hkkjr gksjiGwu xsyk;----
okn] yokn] raV&c[ksMs
;krp fiGoVwu xsyk;---
j{k.k] lqj{k.k] fu vkj{k.k
;krp iqjrk xGkVwu xsyk;!
